Wanneer muziekschrijvers het woord auteur gebruiken, bedoelen ze meestal iemand die de hele vorm van hun kunst beheerst. De visie, het geluid, het beeld, de culturele context zijn allemaal samengevoegd tot iets dat leest als één onmiskenbaar statement. Solange Knowles heeft dat soort praktijk in meer dan twintig jaar opgebouwd, en het genre dat ze daarbij heeft hervormd, haalt nog steeds in op wat ze in gang heeft gezet. Lang voordat het publiek en de critici begrepen wat ze deed, deed ze het al: ritme en blues niet als een commerciële richting behandelen, maar als een volwaardige artistieke discipline, een discipline met dezelfde ambities als film of schilderkunst.
Beginnen buiten de machine
Solange bracht in 2003 haar debuutalbum Solo Star uit via Music World Entertainment en Columbia Records. Ze was zestien jaar oud en werd onvermijdelijk bijna overal beschreven als de jongere zus van Beyoncé. Solo Star bereikte nummer 49 in de Billboard 200 en introduceerde haar als een bekwame zangeres die werkte in de pop- en R&B-geluiden van dat moment. Het was bekwaam en commercieel, maar het gaf vrijwel geen signaal van wat er zou komen. Wat het wel liet zien, was dat een kunstenaar de machinerie van de industrie van binnenuit bestudeert en leert wat ze uiteindelijk zou weigeren.
Haar tweede album, Sol-Angel and the Hadley St. Dreams, verscheen in 2008 en begon het echte verhaal. In plaats van het poppad te volgen dat haar debuut had uitgestippeld, wendde ze zich tot Motown, waarbij ze invloed putte uit de soul uit de jaren zestig en zeventig. Het album bereikte nummer negen in de Billboard 200 en verdiende serieus kritisch respect. Het was Solange die beweerde dat het verleden van de zwarte Amerikaanse muziek de moeite waard was om naar terug te keren, de moeite waard om eerlijk te bewonen, en niet alleen maar te samplen op textuur. Dat argument zou centraal komen te staan in alles wat ze daarna maakte.
De True EP en Saint Records
In 2012 bracht Solange de True EP uit via Terrible Records en haar eigen label, Saint Records. De EP werd voornamelijk geproduceerd door Solange naast Dev Hynes van Blood Orange en Kieron Hardie. Het putte uit de pop en R&B uit de jaren tachtig en neigde naar minimalisme en een rauwheid die totaal niet in de pas liep met de maximalistische productie die destijds de mainstream muziek domineerde. Het bereikte een publiek buiten de traditionele R&B-luisteraars, mensen die undergroundlabels volgden en over nieuwe muziek lazen in plaats van te wachten tot de radio hen die bracht.
Saint Records werd het jaar daarop iets groters dan een label. In mei 2013 kondigde Solange aan dat ze het zou uitbreiden als een op zichzelf staande operatie. Het eerste project dat ze uitbracht onder de naam Saint Records was Saint Heron, een compilatie die een groep artiesten introduceerde of verhief die het geluid van het volgende decennium zouden bepalen. Kelela, Sampha en Jhene Aiko stonden allemaal op die compilatie. Solange maakte niet alleen maar muziek. Ze bouwde infrastructuur voor een soort zwart kunstenaarschap dat niet paste in de bestaande commerciële categorieën, en ze deed het geheel op haar eigen voorwaarden.
Een stoel aan tafel en de transformatie van R&B
Het argument dat Solange R&B voor altijd heeft veranderd, berust het meest stevig op A Seat at the Table, uitgebracht in september 2016. Het album kwam binnen op nummer één in de Billboard 200 en verplaatste in de eerste week 72.000 album-equivalente eenheden. Pitchfork noemde het het beste album van dat jaar. Dat geldt ook voor Spin en Vibe. Rolling Stone plaatste het later op nummer 312 op hun lijst van de 500 beste albums aller tijden.
Wat A Seat at the Table belangrijk maakte, was niet alleen dat het kritisch werd bewonderd of commercieel succesvol was. Het was wat het weigerde te doen. Het album bevatte geen singles die bedoeld waren voor radio in de traditionele zin van het woord. Er werd niet gestreefd naar samenwerkingen die bedoeld waren om een breder publiek te bereiken. Het was opgebouwd rond ideeën: zwarte vrouwelijkheid, zuidelijke identiteit, het gewicht van de geschiedenis, de bijzondere uitputting en veerkracht van het navigeren in een wereld die consequent van bepaalde mensen vraagt zichzelf kleiner te maken. Dit waren geen nieuwe onderwerpen in de muziek, maar de manier waarop Solange ermee omging was wel echt nieuw. De productie was tegelijk schaars en emotioneel. In de intermezzo's spraken haar ouders uitvoerig. De volgorde voelde opzettelijk en eerder literair dan commercieel aan.
De eerste single, Cranes in the Sky, won de Grammy Award voor beste R&B-optreden tijdens de 59e jaarlijkse Grammy Awards in februari 2017. Pitchfork noemde het het derde beste nummer van 2016. NPR plaatste het later op nummer twaalf op hun lijst van de beste nummers van vrouwelijke of niet-binaire artiesten in de 21e eeuw. Het nummer, dat inging op de impuls om emotionele pijn te begraven door middel van consumptie en afleiding, sprak een groot publiek aan, juist omdat het hen complexiteit toevertrouwde in plaats van gemakkelijke troost te bieden.
Als ik thuiskom en de kunstwereld
Als A Seat at the Table veranderde wat R&B kon zeggen, veranderde When I Get Home, uitgebracht in 2019, wat R&B zou kunnen zijn. Het album arriveerde samen met een korte film die iets meer dan dertig minuten duurde. Sonisch gezien putte het uit de gehakte en geschroefde productietraditie die eigen was aan Houston, Texas, waar Solange werd geboren, en het filterde die traditie door een experimentele gevoeligheid die zowel vergelijkingen met free jazz als met soul opriep. Critici beschreven het als een vloeibare structuur, opgebouwd uit vampieren en improvisatiefrasen in plaats van verzen en refreinen. Het album maakte duidelijk dat Black Southern-muziek een experimentele diepgang had die gelijk was aan alles wat in het centrum van Manhattan of in het Europese concertzaalcircuit werd geproduceerd.
Solange breidde deze zaak uit tot ver buiten de opgenomen muziek. Ze trad op in de Elbphilharmonie in Hamburg, op de Kunstbiënnale van Venetië en in het Solomon R. Guggenheim Museum in New York. In 2022 werd ze de eerste Afro-Amerikaanse vrouw die een partituur componeerde voor het New York City Ballet, en de derde vrouw in de geschiedenis van het instituut die dit deed. Dit waren geen nevenprestaties of ere-erkenningen. Ze waren het bewijs van een kunstenaar die jarenlang had aangedrongen op het volledige scala van wat haar praktijk kon omvatten, en die de culturele wereld een inhaalslag had laten maken.
De rimpeling door een generatie
De invloed die Solange heeft opgebouwd is zichtbaar in de generatie kunstenaars die haar volgden. SZA, wiens album Ctrl in 2017 het geluid van alternatieve R&B een nieuwe vorm gaf, noemt Solange een vormende invloed op haar benadering van artistieke onafhankelijkheid en emotionele directheid. Kelela, die voor het eerst op de Saint Heron-compilatie verscheen en met Take Me Apart enkele van de intellectueel meest rigoureuze R&B van het decennium maakte, noemt Solange's mix van soul, elektronische productie en experimentele structuur als model voor haar eigen werk. Beide artiesten kwamen terecht in een landschap waarin Solange al had laten zien dat een R&B-artiest kan opereren met de ambitie van een volwaardige auteur en toch een breed publiek kan bereiken.
Wat deze artiesten van Solange erfden was geen geluid maar een houding: het idee dat R&B niet hoeft te kiezen tussen intellectuele ernst en emotionele warmte, dat het geworteld kan zijn in de specifieke texturen van het zwarte leven zonder de formele ambitie op te offeren. Die houding definieert nu een brede en groeiende verzameling hedendaagse muziek die zonder haar in zijn huidige vorm niet zou bestaan.
Het pleidooi voor duurzaamheid
Solange Knowles veranderde R&B voor altijd omdat ze de voorwaarden uitbreidde van wat het genre mocht zijn. Ze heeft het structureel gemaakt. Ze heeft het visueel gemaakt. Ze maakte het historisch. Ze maakte het institutioneel en bouwde Saint Records als een thuis voor artiesten die haar weigering deelden om in bestaande commerciële containers te passen. Ze bewees dat een nummer één album kon komen zonder voor de hand liggende single, zonder radiostrategie en zonder concessies aan de verwachtingen van de mainstream, en toch enorm belangrijk was. Dat is het soort bewijs dat blijft bestaan, en de muziek die ze maakte terwijl ze het bewees, zal daarmede blijven bestaan.
